1906 yılında inşaatına başlanılarak 1908 yılında hizmete açılan Haydarpaşa Gar binası İstanbul II Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu’nun 21.08.1997 gün ve 4542 sayılı kararı ile “1. grup korunması gerekli kültür varlığı” olarak tescil edilerek korumaya alınmıştır.

AKP iktidarının 7 adet 70 katlı gökdelenli Haydarpaşa Manhattan planını, Haydarpaşa Dayanışması’nın 20.000 imzalı itiraz başvurusunu birlikte değerlendiren İstanbul 5 Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu 26 Nisan 2006 tarih 85 sayılı kararı ile Haydarpaşa Gar ve Liman çevresindeki yaklaşık 1 milyon m2 alanı “Kentsel ve Tarihi SİT Alanı” ilan ederek koruma altına alınmıştır.  

TCDD, Haydarpaşa Garı İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığına Devretti

27 Nisan 2005 tarihinde 5335 sayılı torba yasanın 32. Maddesi ile TCDD Genel Müdürlüğüne Haydarpaşa Gar ve Liman alanındaki alanları projelendirme planlama yetkisi verilmesinin ardından TCDD ile İstanbul Büyükşehir imzalanan 30.11.2007 tarihli protokol ile Haydarpaşa gar ve liman geri sahası ve Sirkeci gar sahası başta olmak üzere toplam 2 Milyon m2 alanda gelir getirici projeler hazırlanması için İBB’ye yetki verildi.

Yangın Çıkartarak İmar ve İşlev Değişikliği

İstanbul’da yol ve imar planlamaları ile tarihi yapıların işlevlerinin değiştirilmesi öncesi kasıtlı çıkartılan yangınlar birisi de 28 Kasım 2010 Pazar günü saat 14:30’da tarihi Haydarpaşa garın çatısında yetkisiz firma tarafından yapılan bakım çalışması esnasında meydana gelmiştir. Yangın sonrası hazırlanan ve binaya dıştan şeffaf asansör kurulmasını öngören ve çatı katına ticari fonksiyon veren Haydarpaşa Gar restorasyon projesini İstanbul 5 No’lu Kültür Varlıklarını Koruma Kurulu 27 aralık 2012 tarih ve 899 sayılı kararı ile onandı. Ancak binaya getirilen fiziki yükler ve işlev değişikliği üzerine Haydarpaşa Dayanışmasının tepkisi ve Kadıköy belediyesinin inşaat ruhsatı vermemesi üzerine şeffaf asansör ve çatı katına verilen ticari fonksiyon projeden çıkartıldı.

TCDD Haydarpaşa Garı Özelleştirme İdaresi Başkanlığına Devretti

TCDD İşletmesi Yönetim Kurulu’nun 12 Eylül 2012 tarihinde yaptığı toplantıda TCDD “Haydarpaşa Gar, Liman ve Geri sahasında Kuruluşumuz mülkiyetinde bulunan yaklaşık 1.000.000 m2 taşınmazın, İstanbul’un kültürel ve sosyal yapısıyla bütünleşerek ülkemiz ve Kuruluşumuz açısından gelir getirici yönden değerlendirilmesine yönelik olarak 4046 Sayılı Kanun ile 5793 sayılı kanunun (Değişik 5335 sayılı kanunun 32. maddesi) 43.maddesi kapsamında değerlendirilmesi amacıyla Özelleştirme İdaresi Başkanlığına bildirilmesi hususunda Genel Müdürlüğe yetki verilmesine” şeklindeki kararı üzerine 18 Eylül 2012 tarihinde Özelleştirme İdaresi Başkanlığı’na Haydarpaşa garın liman ve çevresinin satışı için başvuru yapmıştır.

Olimpiyat Ruhu ile Dönüşüm

Mart 2013 ayında İstanbul’un 2020 Olimpiyat Oyunları adaylığı için devam eden çalışmalarda Olimpiyat adaylığı için hazırlanan konsept proje dosyasında kentteki mevcut spor yapılarının yanı sıra yenileri de öneriliyor. Bunlar arasında en dikkat çekeni ise Haydarpaşa Tren Garı’nın yakınına yapılması planlanan Boğaziçi Stadyumu. 70.000 kişi kapasiteli Boğaziçi Stadyumu’nun olimpiyat oyunlarının odak noktası olması planlanıyordu ki Olimpiyat Komitesi İstanbul’un ulaşım sorununun çözümlenmemiş olduğunu gördü ve Olimpiyat düzenleme yetkisi vermedi.

Yerel Seçimler AKP’nin 3 Büyük Şehrin Yönetimini Kaybetmesi

16 Ekim 2005 tarihinde “ben ülkemi adeta pazarlamakla mükellefim” diyen dönemim başbakanı Erdoğan kamuya ait üretim araçlarının özelleştirilmesi sonrası tüm kamusal alanların sermayeye kaynak aktarmak için devredileceğinin işaretini veriyordu. “Haydarpaşa gar fonksiyonunu kaybedecek, Gar binasını konaklama fırsatı verebilecek şekilde değerlendireceğiz” diyen İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Kadir Topbaş Haydarpaşa Gar’ı pazarlamak için hazırladığı projeyi Cannes Emlak fuarında görücüye çıkartıyordu. Dönemin TCDD Gar Müdürü Süleyman Karaman Haydarpaşa Gara ihtiyacımız yok derken alın size 1 milyon m2 alan tepe tepe kullanın diyordu.  Ulaştırma Denizcilik ve Haberleşme Bakanı Ahmet Arslan 25 Eylül 2016 tarihinde yaptığı açıklamada, “Haydarpaşa Garı, yüksek hızlı tren garı olarak hizmet vermeye devam edecek. Sadece gar değil Haydarpaşa limanı ve orada çok sayıda kamusal alan var. Oranın kazandırılması için bir proje var. Kruvaziyer limanı, yat limanı, otel projeleri var. Ancak bu Haydarpaşa Garı için değil gar ile Haydarpaşa limanı arasındaki bölge için bir proje var” diyerek Haydarpaşa liman sahasında rant projesi için dönüşüm ısrarından vazgeçmediklerini ilan ediyordu.  2019 Yerel seçimlerinde AKP’nin İstanbul Büyükşehir Belediye Başkan adayı olan Binali Yıldırım ve AKP Kadıköy Belediye Başkan adayı Özgül Özkan Yavuz  (bu gün Kültür Turizm Bakan Yardımcısıdır ) “Haydarpaşa Limanının ve Garın da içinde olduğu bölgeyi <İstanbul Tasarım Merkezi> yapıyoruz” vaadinde bulundular.

Yukarıda yapılan açıklamalarda vücut bulmuş olan AKP’nin kamusal araziler üzerinden sermayeye kaynak aktarma belediyecilik anlayışı başta üç Büyük şehirde olmak üzere birçok şehirde kaybetti. Belediyeler aracılığı ile yaptıkları yağma imar planlarını bu defa merkezi hükümet tarafından hazırlayarak yerel yönetimleri boşa çıkarmaya başladılar.

TCDD’nin Ankara’da 2. Bölge Müdürlüğü binası, kreş, lojmanlar, Sanat Galerisi, Misafirhane ile birlikte içerisinde tescilli kültür varlığı olan bir müzenin de bulunduğu toplam 78 bin metrekarelik alanın Hazine’ye devredilmesine ilişkin protokol, Maliye Bakanlığı, TOKİ ve TCDD İşletmesi arasında 13 Mart 2018’de imzalanmış ardında Sağlık Bakanı Fahrettin Koca’nın kurucusu olduğu ve 2018 yılında açılan Ankara Medipol Üniversitesi’ne verilmiştir.

Haydarpaşa Limanda Koruma Kurulundan izin almadan UB Ahmet Arslan’ın işaret fişeğini attığı Kurvaziyer Liman (Haydarpaşa Yat-Marina) oluşturmak için 3 nolu ambar binasında düzenleme çalışmaları sürmektedir.

Haydarpaşa ve Sirkeci Gar Sahaları içinde bir kısım alanların kültür ve sanat faaliyetlerinde kullanılmak üzere Kültür ve Turizm Bakanlığına devir üzerinden sermayeye kaynak yaratılmaya çalışılmaktadır. Tıpkı TCDD Ankara Gar sahasının Sağlık Bakanlığı üzerinden özel bir üniversiteye devredilmesi gibi.  Mardin Diyarbakır Van da kayyum aracılığı ile gerçekleştirilirken dönüşüm projeleri İstanbul ve Ankara da Bakanlıklar üzerinden hayata geçirilmeye çalışılmaktadır.  

İstanbul V Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Haydarpaşa Gar peronlarının gar binası fonksiyonunu tamamlayıcı görevi ve değeri açısından korunması gerekli kültür varlığı olarak tescillenmesi ve rölevelerinin çıkarılması ayrıca Marmaray projesinin bütünlüğü ulaşımın aksamaması için tıbbiye köprüsünün 8 nolu fore kazık ayağına denk gelen yerde bulunan tarihi kalıntıların taşınmasına ve kalıntıların sergilenmesine yönelik projenin hazırlanmasına karar verildi.

Ancak karar elimize geçmemesine rağmen Adapazarı Ekspreslerinin ve konvansiyonel trenler için yapılacak olan peron bölgesine İstanbul Arkeoloji Müzesi Müdürlüğünün başvurusu üzerine koruma kurulunun arkeolojik park, yine Haydarpaşa gar binasında görev yapan TCDD personeli için Ayrılık Çeşmesi İstasyonu karşısına devasa bir bina inşa edilmesine koruma kurulunun noter gibi çalışarak izin vereceği söylenilmektedir.

Haydarpaşa garın üç tarafından arazi parçaları kopartarak garın endüstriyel işlevini gelen giden birkaç YHT treni ile sınırlamak sermayeye kaynak aktarmak için bürokratlar ve iktidar el ele vermiş durumdadır.

Haydarpaşa Dayanışması bugüne kadar sürdürdüğü sokak ve hukuk mücadelesi ile Haydarpaşa Gar ve Liman sahasında dönüşüme izin vermedi, bundan sonra da vermeyecektir.

Tugay Kartal

BY:

tugaykartal@gmail.com

Başrepartitör